معرفی رشته مدیریت جهانگردی
سارا کیوانی1
با توجه به تاکید دین اسلام و فرهنگ غنی ایرانیان بر
لزوم سفر و جهانگردی و نقش آن در بسط روابط بين الملل و گسترش منابع
اقتصادي کشور لزوم تربيت متخصصان کارآمد در جهت گسترش و بهبود صنعت
جهانگردی بر همگان پیداست.واضح است بدست آوردن درآمد از طريق مسافرت و
صنعت توريسم آنقدر رونق يافته که کشور ما نيز با همه مشکلاتي که در پيش رو
دارد تصميم به ايجاد اين رشته درآمدزا نموده است.
با توجه به قانون توسعه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
کشور، طرح کلی دوره ی کارشناسی رشته های مدیریت جهانگردی و هتلداری در
سیصدمین جلسه ی شورای عالی انقلاب و ارشاد اسلامی تهیه و تدوین شد. از
دلایل عمده ی اجرای این مصوبه، اهمیت ویژه ی صنعت جهانگردی در کسب درآمدهای
غیر نفتی و توسعه ی سطح تفاهم بین ملت ها از طریق شناخت اصولی از جمهوری
اسلامی ایران و در نتیجه نقش اساسی و مهم آموزش در تحقق این اهداف می باشد.
رشته ی مدیریت جهانگردی همانگونه که از نام آن
پیداست دارای دو بخش مجزای مدیریت و جهانگردیست.بخش مدیریتی شامل دروس
مشترک با سایر رشته های مدیریت از جمله اصول حسابداری.اقتصاد.مبانی و اصول
مدیریت و ... می باشد. و بخش جهانگردی شامل دروس تاریخ، جغرافیا، هنر،
معماری و ... و در زمینه دروس تخصصی جهانگردی دروس بازاریابی و توسعه ی
تبلیغات جهانگردی برنامه ریزی و توسعه ی جهانگردی، اقتصاد جهانگردی،نقشه
خوانی.صدور بلیط و ... را شامل می شود.واین تنوع در عناوین درسی همه نشان
از ماهیت بین رشته ای مدیریت جهانگرد ی دارد.ماهیتی که این رشته تحصیلی را
به رشته ای پویا مبدل ساخته و آن را برای افرادی با طبع تنوع طلب بسیار
جذاب ساخته است.اما این تنها جذابیت این رشته نیست بلکه امکان کار در محیط
هایی غیر از محیط های اداری معمول.لزوم سفر.تلفیق هنر و فرهنگ و ... همه از
دیگر جذابیت های این رشته ی نو ظهور است.لازم به ذکر است که این رشته نه
تنها در ایران بلکه در تمام نقاط دنیا حتی در کشورهای اروپایی و آمریکایی
که سالهاست سفر را نوعی کالای لوکس میدانند نیز رشته ای جدید به شمار می
آید.این در حالیست که بخش آموزشی در کشور ما با مشکلاتی جدی روبه روست. به
طور کلی برخی از مهمترین مشکلات بخش آموزش گردشگری در ایران را می توان به
شرح زیر برشمرد:
1. نبود یک برنامه دقیق مبتنی بر برسی های علمی در زمینه نیازهای آموزشی ،کادرها و برنامه های آموزشی
2. فقدان تدارکات لازم و از پیس تهیه شده برای جلب دانشجو در رشته های مورد نیاز بخش گردشگری
3. نارسایی در امر آموزش به دلیل کمبود کادر علمی متخصص کتب درسی و موارد آموزشی
4. نبود یک سازمان نیرومند و برخوردار از علم و
فن اداره با توانایی علمی در زمینه گردشگری به منظور نظارت بر موسسات و
جلب اعتماد و همکاری مدیران هتلها و موسسات آموزشی(عسگری1373)
که در جهت رفع این مشکلات سیستم گردشگری نیازمند
اقدامات هر یک از بخش های دولتی- خصوصی و بنگاه های مرتبط میباشد.لذا دولت
در این راستا باید :
- برنامه ها و دوره های آموزشی، سطوح سرپرستی و مدیریت را ایجاد کند و آموزش دهد .
- در زمينه روند استخدام نیروی انسانی و
نیازهای آموزشی تحقیقات کند و منبعی برای دستگاه دولتی متولی امور گردشگری
باشد و در امر به روز کردن منابع انسانی کمک کند.
- کتابخانه های مجهز به مراکز اسناد و سایت را فراهم کند.
- در طراحی و توسعه استاندارد ها ی مهارت های
حرفه ای و برنامه های آموزش عملی و طراحی یک سیستم آزمون شغلی و صدور
گواهینامه آن منبع مطمئنی ایجاد کند .
- به عنوان مرکز مادر در حوزه های تخصصی خاص توسعه گردشگری عمل کند .
و بخش خصوصی باید ضمن اجرای دوره های کوتاه مدت
اموزشی به صورت دوره ای مطابق با مطالعات نیازسنجی انجام شده در راستای
تحقق اهداف کلان آموزشی گام بردارد. بنگاه های بخش گردشگری باید استراتژی
منابع انسانی را در تدوین برنامه های اجرایی خود مد نظر قرار دهند و ضمن
الزام طی کردن دوره های آموزشی برای افراد جدیدالورود، آموزش ضمن خدمت برای
کارکنان شاغل را در دستور کار خود قرار دهند تا بدین طریق از جابه جایی و
خروج کارکنان از صنعت بکاهند.(زندی)
دوره ی مدیریت جهانگردی شامل چهارسال یا 8 نیمسال
تحصیلی (در دانشگاه پیام نور با یک ترم اختلاف به مدت 9 نیمسال یا 5/4 سال)
است. مدت هر نيمسال تحصيلي 17 هفته و حداقل زمان لازم براي هر واحد نظري
يک ساعت در هفته و براي دروس عملي حداقل 2 ساعت تعيين مي گردد.(که این
ارقام در دانشگاه پیام نور متفاوت میباشد.) درس کارآموزي بعد از سال سوم
طبق برنامه اي که توسط مرکز آموزش عالي تدوين خواهد شد انجام مي پذيرد.
اعطاء دانشنامه به فارغ التحصيلان اين رشته ها منوط به ارائه گواهي پايان دوره کارورزي خواهد بود.
تعداد
کل واحد هاي آموزشي و کارورزي رشته هاي مديريت جهانگردي 132 واحد و رشته
مديريت هتلداري 133 واحد مي باشد.نظر به ضرورت تسلط دانشجويان به زبان دوم،
يکي از زبان هاي فرانسه، آلماني، عربي به عنوان زبان دوم به عنوان 4 واحد
درسی در نظر گرفته شده که براساس انتخاب دانشجو ملزم به گذراندن آن مي باشد
با توجه به نوظهر بودن علم جهانگردی و کمبود نیروی
متخصص و همچنین توجه سرمایه داران و دولت ها به لزوم سرمایه گذاری در این
صنعت میتوان انتظار بازار کاری مناسب برای فارغ و التحصیلان و متخصصان
این رشته داشت.که البته ایجاد نو آوری و ارائه ایده هایی جدید با توجه به
وسعت این رشته و پتانسیل بالای کشور ایران در زمینه جهانگردی و جذب توریسم
میتواند بر گسترش دامنه ی کاری مرتبط با این رشته و سود آوری آن نقشی
اساسی داشته باشد.البته باید به این نکته توجه داشت که در بازار کار مرتبط
با این رشته ما با مشکل عدم آموزش کارکنان (کارکنان تجربی) مواجه هستیم:
عدم آموزش کارکنان بدین معناست که کارکنان از طریق آزمون و خطا اقدام به
یادگیری مهارت های شغلی می نمایند ( ابطحی، 1383) که به بالا رفتن ضریب
خطاهای کارکنان و تداوم خطاها و طولانی تر شدن مدت یادگیری که به معنی
تداوم ضایعات است منجر خواهد شد(ابطحی1383 (اما با این حال به دلایل زیر
فارغ التحصیلان این رشته دارای بازده مناسبی در عرصه عملیاتی نیستند و
کارفرمابان همچنان تمایل چندانی به استخدام نیروهای متخصص در این عرصه
ندارند:
۱.عدم انطباق بروندادهای آموزشی با انتظارات کارفرمایان(ضرغام1383).
چرا که اغلب کارگزاران بخش آموزشی ارزشهای آموزش
نظری را برتر می شمارند و در نتیجه به دانشجویان مهارت های بسیار اندکی
آموخته می شود بنابراین بسیاری از دانشجویان شایستگی های کمی جهت احراز یک
شغل دارند و عملاً در محیط کار قادر نیستند آموخته های خود را به کار
گیرند و در مواقعی به علت عدم تطابق آموزه ها با شرایط موجود ناگزیرند خلاف
آنچه آموخته اند عمل نمایند.(زندی)
۲. کم اعتمادی بخش خصوصی نسبت به افراد آموزش دیده از سوی مراکز موجود(ضرغام1383).
دلیل عمده بروز این مشکل بویژه در کشورمان ایران آن
است که آموزش کارکنان توسط افرادی برنامه ریزی، اداره و اجرا می شود که
کوچکترین اطلاعی از آموزش گردشگری ندارند .یکی از ریشه های این معضل آن
است که پس از انقلاب هیچگونه دوره ای برای تربیت مدرس در این رشته وجود
نداشته است .(زندی)
اما به هر حال بازاری که در حال حاضر برای فارغ
التحصیلان این رشته وجود دارد شامل دفاتر خدمات مسافرتی به عنوان مدیر فنی
یا تورگردان و هتل ها و یا سازمان های حفاظت میراث فرهنگی.صنایع دستی به
عنوان کارشناس می باشد. امید است با همت نیروی تحصیل کرده و متخصص این رشته
و به ياري مديراني کارآمد و متخصص در صنعت جهانگردي شاهد گسترش و بهبود
روز افزون این رشته باشیم.
1)سارا کیوانی- دانشجوی ترم 6 مدیریت جهانگردی دانشگاه پیام نور رودهن
منابع و مآ خذ:
· ابطحی ، سید محمد (1383)، آموزش و بهسازی سرمایه های انسانی، تهران:موسسه فرهنگی کتاب لانیز.
· ضرغام، حمید(1383)، " مسیرشغلی و ضرورت
اموزش نیروی انسانی در صنعت هتلداری و جهانگردی"، فصلنامه مطالعات
جهانگردی ، سال2 ،شماره 6.
· زندی ،ابتهال " مقاله نظام آموزش گردشگري ایران ؛ چالش ها و راهکارها "
· fa.wikipedia.org
· payamenur.ir
· pnu-club.com
· nikanmehr.mihanblog.com
· tourism-elite.com